Mizahi diyalogda kimin sustuğu

Mizahi diyalog, iki kişinin aynı anda espri yapması değildir. Biri kurar, öteki kaydırır. Kaydıran her cümlede konuşursa düzen bozulur. Suskunluk da bir repliktir. Bu rehber, kimin sustuğunu nasıl seçeceğinizi anlatır. Esprinin öyküdeki yeri sahnenin zamanıdır. Burada ise ağızların sırası vardır.

Bir ağız düz kalsın

Diyalogda en az bir kişi düz konuşsun. Düz konuşan, durumu olduğu gibi söyler. Öteki, o sözün içindeki tek bir kelimeyi tutar. İkisi birden nüktedan olursa okur kimin tarafında duracağını şaşırır. Şaşkınlık bazen komiktir, sürekli olursa yorucudur.

Düz ağız sıkıcı olmak zorunda değildir. Kısa, somut ve biraz aceleci olabilir. Acele, ötekinin araya girmesine kapı açar. Kapı yoksa ikinci karakter süs için konuşur. Süs için konuşan ağız, espriyi geciktirir.

Suskunluğu satıra dökün

Suskunluk, yazarın unuttuğu yer değildir. Bir karakter soru sorar, öteki hemen cevap vermez. Bu bekleyişi bir cümleyle gösterin: kaşığı masaya bırakır, pencereye bakar, çayını üfler. Davranış, sessizliğin sesidir. Sadece üç nokta koymak, sessizliği okura havale eder. Havale edilen sessizlik bazen kaybolur.

Tezat ve ironi suskunlukta da çalışır. Söylenen ile yapılan çelişirse okur gülümser. Çelişkiyi ayrıca açıklamayın. Açıklama, suskunluğun işini elinden alır.

Son söz kısa olsun

Diyaloğu kapatan kişi, genellikle en uzun konuşan kişi olmamalıdır. Uzun kapanış, mahkeme kararı gibi durur. Kısa bir karşılık yeter. Karşılık, önceki cümlenin bir kelimesini geri getirirse bağ kurulur. Yeni bir konu açarsa diyalog bitmez, başka bir sahneye kaçar.

Son sözü her zaman aynı karaktere vermeyin. Bazen düz konuşan kişi, kaydıranın şakasını fark etmeden sahneyi kapatır. Fark etmemek de güldürür. Çünkü okur fark etmiştir. Okurun fazla bilgisi, nazik bir üstünlüktür. Bu üstünlük alaya dönüşmemelidir.

Herkesin ağzı aynı olmasın

İki karakter aynı uzunlukta, aynı nezakette, aynı espri anlayışında konuşuyorsa tek kişi bölünmüş gibi durur. Birine daha kısa cümle, ötekine daha dolambaçlı bir cümle verin. Dolambaç, süslü olmak için değil, karakterin düşünme biçimi için vardır.

Ağızları ayırırken şive taklidine hemen sarılmayın. Taklit, tanımadığınız bir konuşmayı küçümseyebilir. Önce cümle uzunluğu ve söz seçimiyle ayırın. Bu ayrım yeter. Yetmiyorsa sahne eksiktir, aksan değil.

Yüksek sesle iki kişi okusun

Metni tek nefesle okursanız diyalog dümdüz akar. İki kişiye ya da iki farklı tona bölün. Takıldığınız yer, genellikle iki ağzın aynı anda espri yaptığı yerdir. Orada birini susturun. Susturulan karakter kaybolmaz. Bir sonraki replikte geri gelir.

Okuma bitince sorun: Hangi sessizlikte güldüm? O sessizliği koruyun. Hangi uzun konuşmada sıkıldım? O konuşmayı ikiye bölün ya da bir davranışa çevirin. Davranış, replikten daha az yer kaplar ve bazen daha çok şey söyler.

Sık sorulan sorular

Üç kişi diyaloğa girer mi? Girer, ama kısa sahnede üçüncü ağız kalabalık yapabilir. Üçüncü kişi bir cümle söylesin, sonra suskunluğa çekilsin. Asıl alışveriş iki ağızda kalsın.

Suskun karakter silik olur mu? Her sahnede susuyorsa silikleşir. Bir sahnede susup başka sahnede konuşması, karakteri derinleştirir. Sürekli susmak bir huy değil, bir kaçış olur.

Esprili olan her zaman haklı mıdır? Hayır. Espri, haklılık belgesi değildir. Düz konuşan kişi de haklı olabilir. Gülmece, haklıyı küçültmek zorunda değildir.