Komik ayrıntı, günün sonunda aranmaz. O anda, çay kaşığının ters durduğu yerde belirir. Günlük, bu belirişi kaçırmamak için tutulur. Tutulan şey bir fıkra değildir. Henüz fıkra olmamış bir işarettir. Bu rehber, o işareti şişirmeden nasıl yazacağınızı anlatır. Beklenmedik son daha sonra kurulur. Günlükte önce malzeme birikir.

Aynı gün, tek cümle

Akşam olunca anı süslenir. Zihin, gülünç olsun diye bir cümle ekler. Eklenen cümle genellikle olmamıştır. Bunun için notu aynı gün, mümkünse aynı saatte düşün. Tek cümle yeter. Market kuyruğunda poşet iki kez yırtıldı. Bu cümle henüz espri değildir. Ama ertesi hafta espriye dönecek bir kapıdır.

Uzun paragraf yazmaya kalkarsanız günlük bir göreve dönüşür. Görev çabuk bırakılır. Bir cümlelik not, bırakılmaz. Bırakılmayan not, ayda bir bakılacak bir raf olur.

Nesneyi kişiye tercih edin

Kişi hakkında hüküm kuran cümle çabuk kırar. Poşet, kapı, yanlışlıkla iki kez basılan zil daha güvenlidir. Nesne, herkesin paylaştığı bir aksaklıktır. Kişi ise tek bir hedefe dönüşebilir. Hedef olunca günlük, gülmece defteri değil, şikâyet defteri olur.

Toplu taşımadaki nezaket buna iyi bir örnektir. Çanta koltuğa oturur, sahibi ayaktadır. Günlükte bu kadarı yeter. Sahibinin kıyafetini, yaşını, tahmini huyunu yazmayın. Huy tahmini, gözlemi dedikoduya çevirir.

Sesli düşünmeyi ayırın

Bazı notlar sizin için komiktir çünkü o günün özel bir şakasını bilirsiniz. Başkası okuyunca anlamaz. Anlamasını istiyorsanız bir kelime ekleyin, ders eklemeyin. Eklenen kelime, eksik bilgi olsun. Neden güldüğünüzün nutku olmasın.

Defteri ikiye ayırmak da işe yarar. Bir sayfa ham not, karşı sayfa sonra bakılacak cümle. Ham notu hemen yazıya çevirmeyin. Çevirmek, taze ayrıntıyı erken pişirir. Erken pişen espri, tadını kaybeder.

Haftada bir ayıklayın

Yedi notun üçü hâlâ gülümsetiyorsa onlar kalsın. Gülümsetmeyenler silinsin. Silmek, günü inkâr etmek değildir. Her gün komik olmak zorunda değildir. Zorla tutulan not, sonraki yazıyı da zorlar.

Ayıklarken şunu sorun: Bu cümleyi bir yakınıma okusam utanır mıyım? Utanacaksa hedef yanlıştır. Utanmayacaksam cümle sahneye çıkabilir. Sahneye çıkan cümle, günlüktekinden biraz daha kısa olmalıdır. Günlük gevezelik edebilir, yazı edemez.

Notu hemen espri sanmayın

Günlükteki cümle malzeme, bitmiş şaka değil. Bitmiş şaka, malzemenin bir sahneye oturmasıyla gelir. Oturma işi başka bir günün işidir. Aynı akşam hem not alıp hem fıkra yazmak, ikisini de aceleye getirir.

Malzemeyi biriktirin, ayda bir bakın. Yan yana duran iki not bazen tek bir espri çıkarır. Tek başına duran not ise yalnızca hatıra olarak kalsın. Hatıra da değerlidir. Her hatıra yayımlanmak zorunda değildir.

Sık sorulan sorular

Dijital not olur mu? Olur. Önemli olan araç değil, aynı gün yazmaktır. Telefonun notu da kâğıt kadar iş görür. Yeter ki süslenmeden kalsın.

Başkası defteri okursa ne olur? İsim ve kırıcı hüküm yoksa fazla bir şey olmaz. Yine de günlük size aittir. Yayımlamadan önce bir kez daha okuyun. Sıcakken sevimli gelen cümle, soğuyunca ağır olabilir.

Her gün yazılmazsa düzen bozulur mu? Bozulmaz. Boş gün, zorlama günden iyidir. Zorlama, olmayan ayrıntıyı icat eder. İcat edilen ayrıntı, gözlem olmaktan çıkar.

Adımlar

Aynı gün yazın: Anıyı akşama bırakmadan bir cümleyle not edin. Ertesi gün süs eklenir, ayrıntı kaybolur.
Tek nesne seçin: Bütün günü değil, bir eşyayı ya da bir cümleyi yazın.
Hüküm kurmayın: Kimseyi komik ilan etmeyin. Olanı olduğu gibi bırakın.
Haftada bir ayıklayın: Notların içinden hâlâ gülümsetenleri ayırın, zorlananları silin.