Karakteri abartırken inandırıcılık

Abartı, gülmecenin eski aletlerinden biridir. Karakter bir kez geç kalmaz, her kapıda geç kalır. Bir kez şaşırmaz, her cümlede şaşırır. Bu büyütme güldürebilir. Her huy birden büyürse karakter insan olmaktan çıkar, tabela olur. Tabela güldürmez, yalnızca işaret eder. Bu yazı, abartırken inandırıcılığı nerede bıraktığınızı anlatır.

Tek huyu büyütün

Bir kişide bir komik huy seçin. Acele, aşırı nezaket, her şeyi listelemek, kapıyı iki kez kontrol etmek. O huy sahnede tekrar etsin. İkinci bir huy ancak birincinin sonucuysa gelsin. Acele eden kişi anahtarını düşürebilir. Bu ikinci olay, yeni bir huy değil, aynı aceleliğin sonucudur.

Her paragrafta yeni bir tuhaflık eklemek, karakteri vitrine çevirir. Vitrinde her şey parlar, hiçbir şey hatırlanmaz. Hatırlanan tek huy, okurun zihninde yer eder. Yer eden huy, sonraki sahnede az bir işaretle geri gelir.

Tekrar ile kopya aynı değildir

Aynı huyun ikinci kez görünmesi tekrar olur. Aynı cümlenin aynen yazılması kopyadır. Kopya, okuru tembellikle suçlar. Tekrar, durumu biraz değiştirir. İlk kapıda anahtar düşer, ikinci kapıda anahtar bulunamaz çünkü hâlâ birinci kapının önündedir. Değişen ayrıntı, huyu taze tutar.

Günlükteki ayrıntı bu tazeliğin kaynağıdır. Gözlemden gelmeyen abartı, havada durur. Havada duran abartı, bir süre sonra bağırır. Bağıran karakter, yazarın elinde bir kukla gibi görünür.

İnsan payını silmeyin

Komik huyun yanında küçük bir insan hali kalsın. Acele eden kişi birine kapıyı tutabilir. Aşırı nazik kişi, kendi çayını unutabilir ama başkasınınkini getirir. Bu pay, alayı engeller. Alay, karakteri hedefe çevirir. Hedef olan karakterle okur birlikte gülmez, ona güler.

Birlikte gülmek için okurun kendinden bir parça görmesi gerekir. Parça tamamen silinirse ortada yalnızca maske kalır. Maske eğlenceli bir an sürdürebilir, uzun metni taşıyamaz.

Abartının dozunu sesli ölçün

Metni yüksek sesle okuyun. İkinci tekrarda gülümsüyor, üçüncüde sıkılıyorsanız üçüncüyü kesin. Sıkılma, dozun haberidir. Haberi yok sayıp bir örnek daha eklemek, seti uzatmanın yazıdaki halidir. Yazı da salon gibi yorulur.

Bir de şunu sorun: Bu huyu çıkarsam olay ayakta kalır mı? Kalıyorsa abartı süs olabilir. Süs güzeldir ama omurga değildir. Omurga olsun istiyorsanız olay, o huysuz küçük ayrıntıya yaslansın.

Gerçek kişiye yapıştırmayın

Çevrenizden bir huy ödünç almak doğaldır. O huyu bir kişinin adı, işi ve bütün günüyle birlikte yazmak teşhirdir. Teşhir, abartıdan daha çabuk kırar. Huy kalsın, kimlik dağılsın. Dağıtmak yalan söylemek değildir. Gülmecenin nezaketidir.

Dağıtılmış karakter yine inandırıcı olabilir. İnandığımız şey, o insanın nüfus kaydı değil, o aceleliğin mümkün olduğudur. Mümkün olan huy, abartılsa da ayakta durur.

Sık sorulan sorular

Abartısız gülmece olur mu? Olur. Sade gözlem de güldürür. Abartı bir zorunluluk değil, bir seçenektir. Seçenek her cümlede kullanılınca etkisini kaybeder.

Karakter hep aynı huyla mı kalsın? Bir metin boyunca evet. Başka bir metinde başka bir huy deneyebilirsiniz. Aynı kişiyi her yazıda yeni bir tuhaflıkla donatmak, onu tanınmaz kılar.

Okur abartıyı yalan sayar mı? Doz taşınca sayar. Tekrarlanan tek bir huy, yalan değil üslup gibi okunur. Üst üste yığılan tuhaflıklar ise gerçeğe değil, gösteriye benzer.