Noktalama espri temposunu nasıl tutar

Noktalama, gülmecede bir süs değil, bir nefestir. Virgül bekletir, nokta bırakır, uzun çizgi bazen gereğinden fazla bağırır. Espri doğru kelimede olsa bile yanlış nefes onu geciktirir. Bu yazı, o nefesi cümle içinde nasıl tutacağınızı anlatır.

Nokta bir kapıdır

Kısa cümle, okurun gözünü bir an durdurur. Durulan yer espriyse gülüş çabuk gelir. Aynı espriyi üç virgülle uzatırsanız göz duracak yer bulamaz. Bulamayan göz, şakayı da cümlenin sonuna erteler. Ertelenen şaka, bazen unutulur.

Her cümleyi tek kelimelik yapmak da başka bir bağırıştır. Bağırış, tempoyu değil, taklidi büyütür. Büyüyen taklit, bir süre sonra yorar. Yorulan okur, kısa cümleyi de duymaz olur.

Virgül bir eşiktir

Virgül, iki küçük haberi yan yana tutar. Haberi çoksa eşik kaybolur. Kaybolan eşikte espri de sıraya girer ve geç kalır. Geç kalan espri, okurun gülüşünü geciktiren şeylerden biridir.

Bir cümlede bir virgül çoğu zaman yeter. İkinci virgül, ancak iki haber gerçekten kardeşse durur. Kardeş değillerse cümleyi bölün. Bölünen cümle, espriye bir kapı açar.

Ünlem az kalsın

Ünlem, sesi yükseltir. Her espride ünlem varsa ses sürekli yüksek kalır. Sürekli yüksek ses, asıl bağırılması gereken yeri de sıradanlaştırır. Sıradanlaşan bağırış, gülüşü küçültür.

Espri zaten cümlede duruyorsa ünlemi silin. Silince cümle düşmüyorsa ünlem süstü. Düşüyorsa espri ünlemin gürültüsüne yaslanıyordu. Yaslanan espri, genellikle zayıftır. Zayıf yeri işaretle tamir etmek yerine kelimeyi değiştirin.

Üç nokta her boşluğu tutmaz

Üç nokta, suskunluk vaat eder. Her duraklamada üç nokta koymak, suskunluğu enflasyona uğratır. Uğrayan suskunluk, okur için bir tik olur. Tik, espriyi gölgeler.

Suskunluk gerekiyorsa bazen nokta yeter. Nokta da bir suskunluktur, daha sade olanıdır. Mizahi diyalogdaki suskunluk da benzer bir ölçü ister. Her boşluk işaretle doldurulmaz. Bazı boşluklar davranışla doldurulur.

Yüksek sesle noktalayın

Metni içinizden okuyunca virgül görünmez olabilir. Yüksek sesle okuyunca nefes, virgülün fazla olduğu yerde tıkanır. Tıkanan yeri bölün. Bölünce espri erken geliyorsa bir virgülü geri koyun. Geri koyulan tek virgül, genellikle yeter.

Bir de başkasının okumasını dinleyin. Sizin koyduğunuz nokta, onun ağzında başka yerde durabilir. Durduğu yer daha iyi gülümsetiyorsa kendi noktanızı inat etmeyin. Nokta, yazarın mülkü değil, okurun nefesidir.

Sık sorulan sorular

Uzun cümle hiç komik olmaz mı? Olur, biriktirip tek bir yerde bırakıyorsa. Biriktirmeden uzayan cümle, okuru yorar. Yorulan okur, sondaki espriye aç kalır.

Soru işareti espriyi büyütür mü? Bazen bir kapı açar. Her cümleyi soru yapmak, okuru sürekli yoklar. Yoklanan okur, cevap vermekten gülmeye vakit bulamaz.

Konuşma dilindeki devrik cümle yazıda durur mu? Durur, bir kez. Her cümle devrik olursa üslup bir maskeye döner. Maske, esprinin önüne geçer. Geçen maske, nefesin işini bozar.