Sık yapılan 6 espri hatası ve nasıl düzeltilir

Bir espri, kafamızda mükemmel görünür ama anlatınca ya da yazınca bir türlü tutmaz. Bu çoğu insanın yaşadığı bir şeydir ve genellikle birkaç tekrarlanan hataya dayanır. İyi haber şu: bu hatalar fark edildiğinde kolayca düzeltilebilir. Gülmecenin yapı taşlarını kısa gülmece yazımı yazımızda ele almıştık; burada ise sık görülen hataları ve çözümlerini sıralıyoruz. Kullanılan araçlar için abartı, ironi ve tezat yazısına da bakabilirsiniz.

1. Espriyi açıklamak

En yaygın hata, espriyi yaptıktan sonra "yani şöyle ki..." diye açıklamaya başlamaktır. Açıklama, gülümsemeyi öldürür. Okur ya da dinleyici zaten bağlantıyı kurduysa açıklama gereksizdir; kuramadıysa bu espri o kişi için çalışmıyor demektir. Çözüm: Vuruştan sonra durun. Esprinin kendi başına durmasına izin verin.

2. Vuruşu erkene almak

Komik kelimeyi cümlenin ortasında söylediğinizde sonraki sözcükler boşa gider. "Kedim her sabah beni uyandırıyor, çünkü saat altıda mama istiyor" ile "Kedim beni her sabah saat altıda uyandırıyor; mama zamanında bir çalışan bile bu kadar disiplinli olamaz" arasındaki farkı düşünün. Çözüm: Süprizi cümlenin sonuna saklayın.

3. Kurulumu fazla uzatmak

Bazen esprinin yarısı girişle geçer. Uzun giriş, okurun dikkatini dağıtır ve vuruşun etkisini düşürür. Çözüm: Kurulumdaki her cümleye sorun: "Bu vuruşa hizmet ediyor mu?" Etmiyorsa çıkarın.

4. Aynı kalıbı tekrar tekrar kullanmak

Bir kalıp işe yaradığında, onu sürekli kullanmak cazip gelir. Ancak okur kalıbı fark ettiğinde sürpriz kalmaz. "Benim bir arkadaşım var, o hep..." gibi kalıplar birkaç kez işe yarasa da tekrarlandıkça kuvvetini kaybeder. Çözüm: Farklı yapılar deneyin: soru, kısa diyalog, liste ya da küçük bir hikâye.

5. Herkesin anlayacağını varsaymak

Belli bir sektöre, dizi karakterine ya da bölgeye özgü bir esprinin herkese ulaşmasını beklemek, dinleyiciyi dışarıda bırakabilir. İç esprilerin değeri vardır ama geniş bir okur kitlesine yazıyorsanız ortak deneyimlere dayanmak daha iyidir. Çözüm: Konuyu gerekiyorsa tek cümleyle tanıtın veya evrensel bir durum seçin.

6. Kimseyi kırabilecek bir hedef seçmek

Bir grubu ya da kişiyi küçük düşüren espriler anlık gülmece yaratabilir ama genellikle kalıcı bir hoşnutsuzluk bırakır. Üstelik bu tür mizah, kısa sürede eskir. Çözüm: Hedefinizi kendinizin ya da ortak insanlık hallerinin üzerine kurun. Aynı güldürme gücünü daha sıcak bir tonda yakalarsınız.

Düzeltme için küçük bir kontrol listesi

• Vuruş cümlenin sonunda mı?
• Kurulum en kısa haline indi mi?
• Espriyi açıklamaya ihtiyaç duyuyor muyum?
• Aynı yapıyı üst üste kullanıyor muyum?
• Kimseyi gereksiz yere kırıyor mu?

Sık sorulan sorular

Esprim neden tutmuyor, nasıl anlarım? Birkaç kişiye ayrı ayrı okuyup tepkilerine bakın. Gülümseme yerine açıklama istiyorlarsa kurulum net olmayabilir.

Her esprinin kurtarılması gerekir mi? Hayır. Bazı fikirler yazıya dökülünce zayıf kalır; onları bir kenara koyup başka bir gün bakmak daha verimli olabilir.

Başkalarının eleştirisi canımı sıkıyor, ne yapmalıyım? Eleştirinin esprinin yapısına mı yoksa kişisel beğeniye mi dayandığını ayırt edin. Yapısal geri bildirimler öğrenmeniz için değerlidir.