Ramazan eğlencesinde mizahın yeri

Ramazan, birçok evde sofranın uzadığı, misafirin çoğaldığı, akşamın yavaş aktığı bir aydır. Bu yavaşlık, gülmecenin de yer bulduğu bir zemindir. Yer, orucu ya da inancı küçültmek değildir. Birlikte bekleyen insanların küçük aksaklıklarıdır. Bu yazı, o aksaklıkların nasıl ortak bir gülüşe döndüğünü, alaya kaymadan anlatır. Uygulamalar evden eve değişir. Tek bir doğru sofra tarif etmez.

Bekleyişin kendisi

Akşam yaklaşırken herkes saate bakar, biri erken kalkar, öteki sofrayı bir kez daha düzeltir. Bu gidip gelme, acele ile nezaketin çarpışmasıdır. Çarpışma gülümsetebilir. Gülümsetmesi için kimseyi sabırsız ilan etmek gerekmez. Bekleyiş, ortak bir haldir.

Ortak hal, fıkra malzemesi diye birinin açlığına bağlanmamalıdır. Açlık bir şaka konusu değil, o ayın ciddi bir parçasıdır. Şaka, saatin etrafındaki telaşta kalsın. Telaş insana aittir, ibadetin kendisine değil.

Sofra kurulunca

İlk bardak, ilk lokma, birbirine uzatılan ekmek. Burada komik olan genellikle küçük bir karışıklıktır. İki kişi aynı kaba uzanır, tuz iki kez tur atar, birisi kendi tabağını komşusununkiyle değiştirir. Değişme kötü niyet değildir. Kalabalığın nazik sıkışıklığıdır.

Misafirlikteki aksaklık bu sıkışıklığı tanır. Ramazan sofrasında bir katman daha vardır: Birlikte başlama isteği. İstek ciddi olduğu için küçük şaşırma daha belirgin durur. Belirginlik, alay etmek için bir izin değildir.

Akşam sohbeti

Yemekten sonra sohbet uzayabilir. Fıkra, hatıra, bir komşunun anlattığı küçük olay. Uzayan sohbetin tadı, herkesin söz alabilmesindedir. Tek kişinin art arda üç uzun hikâyesi, sofrayı sahneye çevirir. Sahne, misafiri dinleyiciye indirger.

Fıkra ile latife bu saatte işe yarar. Kısa bir latife, uzun bir fıkradan daha nazik oturabilir. Çünkü masa yorgundur. Yorgun masa, ince sözü daha iyi duyar.

Eğlencenin çeşitliliği

Kimi evde sadece sohbet vardır. Kimi mahallede oyun, davulcu hatırası, çocukların geç saate kalan neşesi anlatılır. Bunların hepsi her yerde ve her dönemde aynı biçimde yaşanmaz. Yaşanmayan bir geleneği her sofranın mecburiyeti gibi yazmak, hafızayı tek kalıba sokar.

Kalıp yerine şunu söylemek daha dürüsttür: Bir arada olunan akşam, gülmeceye kapı aralar. Kapının şekli, evin kendi adabına göre değişir. Adabı bozan şaka, ne kadar esprili olursa olsun sofrada yer bulmaz.

Yazarken ölçü

Ramazan anısını yazacaksanız ibadetle alay eden cümleyi baştan eleyin. Tuzluğun turu, saate bir kez fazla bakmak, aynı hikâyenin ikinci kez anlatılması kalabilir. Bu üçü de insanîdir. İnsanî olan, inancı küçültmeden güldürür.

Küçültmeden güldüren anı, ertesi yıl da anlatılır. Küçülten anı, bir kez güldürür ve sofrayı böler. Bölünen sofra, mizahın bu aydaki yerini de kapatır.

Sık sorulan sorular

Oruç tutmayan biri bu sohbete girer mi? Ev sahibi davet ettiyse ve sohbet kimseyi yargılamıyorsa girebilir. Başkasının tutup tutmamasını şaka malzemesi yapmak, sofrayı daraltır.

Çocukların soruları anlatılır mı? Anlatılır, çocuk küçük düşmüyorsa. Meraklı bir soru gülümsetebilir. Soruyu alaylı bir taklitle tekrar etmek, odayı böler.

Her Ramazan aynı şakalar mı yapılır? Tekrar eden bazı durumlar vardır, çünkü sofra her yıl benzer bir telaş taşır. Aynı cümleyi her yıl zorla söylemek gerekmez. O yılın küçük aksaklığı yeter.