Bedensel komedi ile sözlü komedi

Bedensel komedi, sözden önce hareketi güldürür. Bir adım şaşar, bir şapka düşer, bir kapı yanlış kişiye açılır. Sözlü komedi ise cümlenin içindeki kaymaya yaslanır. İkisi de düşürmek ister, birinin düşürdüğü beden, ötekinin düşürdüğü anlamdır. Bu yazı, ikisini aynı potada eritmeden yan yana koyar.

Hareket ne zaman konuşur

Hareket, herkesin gördüğü bir dengesizlikte konuşur. Muz kabuğu bir klişedir. Klişe olmasının sebebi, dengesizliğin çok açık olmasıdır. Açık dengesizlik, açıklama istemez. İstemediği için farklı dillerde de anlaşılır. Anlaşılmak, bedensel komedinin eski gücüdür.

Açık olan her düşüş güldürmez. Biri gerçekten incinirse gülüş durur. Durması gerekir. Oyun ile kaza arasındaki çizgi, seyircinin güvenidir. Güven yoksa hareket, şaka değil endişe doğurur.

Söz ne zaman ince kalır

Sözlü komedi, bir kelimenin iki anlama gelmesine, bir cümlenin fazla ciddi durmasına yaslanır. Bu yaslanma, dili bilen kişiye açıktır. Dili bilmeyen için aynı sahne sessiz kalabilir. Sessizlik, sözün zayıflığı değil, adresidir.

Eş sesli kelimeler bu adresin yazıdaki halidir. Perdede de aynı incelik geçerlidir. İncelik, bağıran bir jestle desteklenirse bazen ölür. Çünkü jest, kelimenin işini elinden alır.

Birlikte kullanılırsa

İyi sahneler ikisini de kullanır ama eşit bağırmaz. Söz inceyse beden sakin durur. Beden düşüyorsa söz kısa kesilir. İkisi birden en yüksek sesle konuşursa seyirci hangisine güleceğini şaşırır. Şaşkınlık bir an komik olabilir, sürekli olursa yorar.

Sitcomdaki tekrar bazen bir kapının aynı şekilde açılmasıdır. Bu, bedensel bir tekrardır. Bazen de aynı cümlenin geri gelmesidir. Bu, sözlü bir tekrardır. İkisini her sahnede birden çalmak, evi gürültüye boğar.

Acı ile oyun

Bedensel komedide abartı, acıyı oyuna çevirmek için vardır. Gerçek bir zarar hissi belirirse abartı işini kaybeder. Kaybettiği yerde seyirci gülmeyi bırakır. Bırakılan gülüş, sahnenin fazla ileri gittiğini haber verir.

Sözlü komedide de benzer bir sınır vardır. Kelime birinin bedenine, inancına ya da çaresizliğine saplanınca incelik biter. Biten incelik, yüksek sesle telafi edilmez.

Hangisini seçmeli

Malzemeniz bir kelimenin kaymasıysa bedeni sakin tutun. Malzemeniz bir dengesizlikse uzun açıklama yazmayın. Seçim, yetenekten çok konuya aittir. Konu belli değilse ikisi birden yarım kalır.

Yarım kalan sahne, prova ile anlaşılır. Sesli okuyun, bir de sessiz deneyin. Sessizde de gülümsetiyorsa beden taşıyordur. Yalnızca sesli halde gülümsetiyorsa söz taşıyordur. İkisi de taşıyorsa birini inceltin.

Sık sorulan sorular

Bedensel komedi çocuk işi midir? Hayır. Her yaştan seyirci, açık bir dengesizlikte gülebilir. Küçültücü taklit ise yaştan bağımsız olarak kırıcıdır. Kırıcı olan, türün kendisi değil, hedefidir.

Sözsüz sahne evrensel midir? Daha geniş bir kapısı vardır. Yine de her jest her yerde aynı okunmaz. Selam, mesafe ve mahremiyet değişebilir. Değişeni yok saymak, sahneyi tek bir görenin gözüne hapseder.

İkisi birden hiç kullanılmasın mı? Kullanılsın. Biri ötekinin misafiri olsun. İki ev sahibi, aynı cümlede bağırmasın.