Karikatürde kaş ve ağız nasıl konuşur
Tek karede kaşın eğimi ile ağzın açıklığının duyguyu ve espriyi nasıl taşıdığını sade bir dille anlatır.
Karikatürde yüz, uzun bir paragrafın kısaltılmış halidir. Kaş bir kelime, ağız bir cevap olur. İkisi aynı şeyi söylerse yüz bağırır. Ayrı şeyler söylerse espri belirir. Bu yazı, o iki çizginin nasıl konuştuğuna bakar. Siyah beyaz ile rengin farkı aracın seçimidir. Burada seçilen araç mürekkeptir ve mürekkep yüzde durur.
Kaş bir çatı gibidir
Kalkık kaş şaşkınlık, çatık kaş sıkıntı, tek kalkık kaş kuşku taşıyabilir. Bu eşleşme bir kanun değildir. Okur alışkanlıktan böyle okur. Alışkanlığı bilerek bozabilirsiniz, ama önce düzgün kurun. Düzgün kurulmamış bir kaş, bozma değil karışıklık olur.
Kaşı çok kalın çizmek, bağırtıyı büyütür. İnce kaş, fısıltıya yakındır. Espri fısıltıdaysa kalın kaş onu ezer. Kalın kaş ancak karakterin kendisi abartılıysa yerindedir. Abartı her yüzde tekrarlanırsa hiçbir yüz seçilmez.
Ağız ikinci bir cümledir
Kapalı ve düz ağız, henüz karar vermemiş biridir. Açık ağız konuşur ya da şaşırır. Hafif kıvrık köşe, gülümsemeyi haber verir. Haber, kahkahanın kendisi olmak zorunda değildir. Kahkaha çizen ağız, espriyi önceden bitirebilir. Okur, karakter gülünce kendi gülüşünü erteleyebilir.
Ağız ile kaş çelişsin. Kaş sıkıntılı, ağız gülümserse okur bir şeylerin ters gittiğini sezer. Sezgi, yazı balonundan önce gelir. Gündelik hayattan konu bulmak bu çelişkiye malzeme verir. Malzeme yüzde görünmezse konu dağılır.
Gözü ihmal etmeyin ama yükü ona yıkmayın
Göz, kaş ile ağız arasındaki köprüdür. Nokta gibi bir göz, sade ve okunaklıdır. Çok ayrıntılı kirpik, bakışı süse boğar. Süs, küçük karede espriyle yarışır. Yarışta genellikle süs kaybeder ama espri de yorulur.
Bakışın yönü, kiminle konuşulduğunu söyler. İki karakter varsa gözler birbirine değsin ya da bilerek kaçsın. Kaçış da bir cümledir. Rastgele yana bakan göz ise sadece çizim hatası gibi durur. Hata ile kaçışı ayıran şey, ağızın o kaçışa eşlik edip etmemesidir.
Aynı yüzü üç kez çizin
Bir karakteriniz varsa onu üç küçük eskizde deneyin. Birinde yalnız kaş değişsin, birinde yalnız ağız, birinde ikisi birden. Hangisi espriyi tek başına taşıyor, görün. İkisi birden bağırıyorsa birini sadeleştirin. Sadeleşen yüz, yazıya daha az muhtaç olur.
Bu deneme, stil kopyalamak değildir. Kendi çizginizin içinde bir ayar ararsınız. Başkasının kaşını aynen almak, sizin sahnenize oturmayabilir. Oturmayan kaş, karakteri tanınmaz kılar.
Aşırı ifade yorar
Her karede ağzı kulaklara kadar açmak, bağırışı sıradanlaştırır. Sıradanlaşan bağırış, gerçekten bağırılması gereken anda etkisiz kalır. İfadeyi biriktirin. Sakin bir yüz, sonraki karede küçük bir kıvrımla büyük bir fark yaratır.
Aynı öğüt beden için de geçerlidir. Omuzlar her karede havadaysa havada olmak anlamsızlaşır. Kaş ve ağız, bedenin özetidir. Özet bağırıyorsa beden de bağırır. İkisinden birini kısın. Kısık olan, ötekine yer açar.
Sık sorulan sorular
Ağız çizmeden de yüz olur mu? Olur. Bazı sade üsluplarda ağız bir çizgidir, hatta hiç yoktur. O zaman kaş ve bakış daha çok iş yapar. Hiçbiri konuşmuyorsa yüz bir leke olarak kalır.
Gülümseme ile alay nasıl ayrılır? Tek başına ağız yetmez. Alayda genellikle bakış kaçar ya da kaş tek tarafa kalkar. Bu ayrımı abartırsanız alay kırıcı olur. Kırmamak için hedefi bir kişi değil, bir durum yapın.
Her karakter aynı kaşa mı sahip olmalı? Hayır. Tekrar, okurun karakteri tanımasını sağlar. Herkeste aynı kaş varsa kalabalık tek kişiye döner. Küçük bir fark yeter.