Yazı balonunu karede nereye koymalı

Yazı balonu bir karikatürde ikinci bir ağız gibidir. Nereye baktığı, kimin konuştuğu ve ne zaman susulacağı buradan anlaşılır. Yanlış köşeye konmuş bir balon, güzel çizilmiş bir yüzü bile dilsiz bırakır. Bu rehber, tek karede balonu nereye koyacağınızı sade adımlarla anlatır. Tek karenin hikâye dili ayrı bir konudur. Burada o dilin yazıya ayrılan köşesini konuşuyoruz.

Kuyruk kime bakıyor

Balonun kuyruğu bir ok gibidir. Ok, sözün sahibini gösterir. İki kişi aynı karedeyse kuyruk ağzı hafif açık olana ya da kaşı kalkık olana gitmelidir. Kuyruk boşluğa bakarsa okur sözü duvara mal eder. Duvar konuşmaz. Konuşuyormuş gibi duran bir lamba ise ancak bilerek yapılmış bir şakadır. Bilerek değilse hata gibi durur.

Kuyruğu çok ince çizerseniz kaybolur. Çok kalın çizerseniz yüzün önüne perde olur. Orta kalınlık, gözü yormaz. Kuyruğun ucu ağzın yakınında bitsin, dudağın içine girmesin. Ağız görünsün ki konuşma hissi kalsın.

Okuma sırası soldan sağa

Türkçede göz soldan sağa, yukarıdan aşağıya yürür. Balonu bu yola koyun. Önce yüz görünsün, sonra söz gelsin. Sözü yüzden önce okutursanız espri erken patlar, yüz boşa düşer. İki balon varsa üstteki önce, alttaki sonra okunmalıdır. Sırayı çapraz kurmak okuru yorar. Yorgun okur, şakayı yarım anlar.

Kareyi bir masa gibi düşünün. Tabağın yolu belli olsun. Başlangıç kontrol listesinde sözü edilen sadelik, balon yerinde de geçerlidir. Her köşeye bir yazı koymak sofra değil, depo görüntüsü verir.

Balonu kenara sıkıştırmamak

Kenara yapışmış balon nefes alamaz. Harfler çerçeveye değer, kelime kesilir, espri sıkışır. Balonun çevresinde bir parmak boşluk bırakın. Bu boşluk lüks değildir. Gözün dinlendiği yerdir. Dinlenmeyen göz, şakayı da acele okur.

Karakterin başının üstü doğal bir raftır. Balon oraya oturursa kuyruk kısa kalır, yüz açık kalır. Aşağıya, ayakların dibine konan söz ise ancak fısıltı ya da kendi kendine söylenme hissi verir. Onu bilerek seçin. Bilmeden aşağıya düşen balon, karakteri konuşmuyormuş gibi gösterir.

Yazısız kalan boşluk

Her kare konuşmak zorunda değildir. Bazen espri yüzdedir, bazen yerde duran ters çizmendedir. Yazıyı kaldırıp bir kez bakın. Kare hâlâ gülümsetiyorsa yazı fazla gelmiş olabilir. Gülümsetmiyorsa sahne eksiktir. Eksik sahneyi uzun cümleyle tamir etmeyin. Bir nesne ekleyin ya da kaşı değiştirin.

Boşluk korkusu, köşeye gereksiz çizgi doldurmaya iter. Doldurulan köşe, esprinin saklanacağı yeri yok eder. Komik olan şey kalabalıkta kaybolur. Bir sandalye, bir kedi, bir eğri tablo yeter. Üçü birden varsa hangisinin şaka olduğu belli olmaz.

Kaç kelime sığar

Balon bir paragraf kutusu değildir. İki kısa cümle sınır olarak rahattır. Üçüncü cümle genellikle açıklamadır. Açıklama, okurun kendi bulacağı şakayı elinden alır. Kelimeleri yazın, sonra yarısını silin. Kalan yarı hâlâ anlaşılıyorsa silinen yarı gereksizmiş.

Harf büyüklüğünü de düşünün. İnce ve sıkışık harf, bağırmadan mırıldanır. Kalın ve seyrek harf, sesi yükseltir. Espri fısıltıysa harfi bağırtmayın. Bağırış şakaysa balonu büyütün ama kareyi yutmasına izin vermeyin. Ses ile yer birbirine uysun.

Sık sorulan sorular

Her karikatürde yazı şart mı? Hayır. Yüz, nesne ve boşluk yeterince konuşuyorsa balon susabilir. Yazı ancak çizginin taşıyamadığı küçük bir bilgi için gelsin.

Kuyruk şart mı? Konuşan belli ise kuyruk işi kolaylaştırır. Tek kişi ve açık bir ağız varsa kuyruksuz bir bulut da olur. Kalabalık sahnede kuyruk neredeyse zorunlu hale gelir.

El yazısı mı, düz harf mi? İkisi de olur. Okunmalıdır. Süs için eğilen harf, kelimeyi gizler. Espri gizlenince gülüş de gecikir. Geciken gülüş bazen hiç gelmez.