Yazısız karikatür nasıl güldürür

Yazısız karikatür, okurun kulağına değil gözüne fısıldar. Bir bakış, bir nesne, bir boşluk. Üçü yerindeyse cümle kendiliğinden kurulur. Üçü dağınıksa okur, eksik basılmış bir kare sanır. Bu yazı, balonu kaldırmadan önce sahnenin kendi başına konuşup konuşmadığına bakar.

Bakış bir fiildir

Yazı yoksa bakış, yüklemin yerini tutar. Karakter bir şeye bakar, o şey de duruma bakıyorsa fiil tamamlanır. Bakış boşluğa kaçarsa fiil de kaçar. Kaçan fiil, okuru tahminde bırakır. Tahmin güzeldir, ipucu hiç yoksa tahmin değil şaşkınlık kalır.

Kaş ile ağız bu fiili destekler. İkisi aynı şeyi bağırırsa yazı yokluğu bir eksik gibi durmaz, bir tercih gibi durur. İkisi de susuyorsa kare henüz hazır değildir. Hazır olmayan kareye balon eklemek, eksik sahneyi örter, düzeltmez.

Nesne cümlenin öznesi olabilir

Bazen konuşan yüz değil, yerdeki kovadır. Kova ters durur, karakter düz yürür. Bu çelişki bir cümledir. Cümleyi yazıyla ayrıca söylemek, kovayı küçültür. Küçülen kova, süs olur.

Nesneyi kalabalık etmeyin. İki ters eşya, hangi tersliğin şaka olduğunu belirsiz kılar. Belirsizlik, yazısız karede daha pahalıya patlar. Çünkü okurun başvuracağı bir balon yoktur.

Boşluk nefes değil, söz olabilir

Boş duran bir köşe, eksik çizim sanılabilir. Oysa boşluk, bakışın gideceği yerdir. Gidecek yer yoksa bakış da bir nesneye çarpar ve geri döner. Geri dönen bakış, espriyi erken bitirir.

Arka planı sade tutmak yazısız karede daha da gereklidir. Süs, yazının yokluğunda daha yüksek sesle konuşur. Yüksek ses, asıl nesneyi örter.

Yazıyı denemek için kaldırın

Önce balonlu çizin, sonra balonu kapatın. Kare hâlâ gülümsetiyorsa yazı fazla gelmiş olabilir. Gülümsetmiyorsa iki yol vardır. Ya sahneyi güçlendirin ya da yazıyı kısa tutup geri getirin. Her kare yazısız olmak zorunda değildir. Zorunluluk, üslubu taklide çevirir.

Gazete şeridinin ritmi bazen bir sessiz panelle yürür. Sessiz panel, yanındaki yazılı panel sayesinde anlam kazanır. Tek başına duran yazısız kare ise kendi fiilini taşımak zorundadır.

Kimse dışarıda kalmasın

Yazısız espri, ortak bir görüntüye yaslanırsa herkes girer. Çok özel bir gönderme, yalnızca o gün orada olanı içeri alır. İçeri alınmayan okur, kareyi boş sanır. Boş sanmak, çizginin suçu olmayabilir. Kapının fazla dar olması da mümkündür.

Kapıyı genişletmek, bir nesneyi daha tanıdık seçmektir. Tanıdık nesne, açıklama balonunun işini görür. Görmüyorsa nesne henüz yeterince konuşmuyordur.

Sık sorulan sorular

Yazısız çizmek daha mı zordur? Başka türlü zordur. Yazı küçük bir bilgiyi taşıyabilir. Yazı yoksa o bilgi çizgide olmalıdır. Çizgide yoksa zorluk başlar.

Her espri yazısız anlatılır mı? Hayır. Kelime oyunu çizgiye sığmaz. O, dilin işidir. Durumun işi ise çoğu zaman çizgide kalabilir.

Okur anlamazsa balon eklenmeli mi? Önce sahneye bakın. Eksik olan bir nesne ya da bir bakışsa onu ekleyin. Eksik olan yalnızca bir özel isimse kısa bir yazı meşrudur. Uzun açıklama, kareyi makaleye çevirir.