Siyah beyaz mı, renkli karikatür mü

Bir karikatür siyah beyaz da güldürür, renkli de. İkisi aynı işi farklı aletle görür. Siyah beyaz, bakışı çabuk toplar. Renk, duyguyu ve zamanı fısıldar. Hangisini seçeceğiniz, esprinin nerede durduğuna bağlıdır. Bu yazı bir yarış ilan etmez. İki yolu yan yana koyar. Yazı balonunun yeri her iki yolda da geçerlidir. Renk, kötü yerleştirilmiş bir balonu kurtarmaz.

Siyah beyazın çabukluğu

Mürekkep ile kâğıt arasındaki fark keskindir. Göz, bu keskinlikte neyin önemli olduğunu çabuk seçer. Kalın bir kaş, boş bir zemin, yerdeki ters duran kova. Üçü de bağırır. Bağırması gereken tek şey varsa siyah beyaz onu öne alır. Öteki ayrıntılar çizgi olarak kalır, renk olarak yarışmaz.

Bu çabukluk gazete temposuna da uyar. Küçük bir karede okurun bir saniyesi vardır. O saniyede renklerin içinden yol aramak yorucu olabilir. Tek bir leke, yolu kısaltır. Leke doğru yerdeyse espri neredeyse çizginin kendisidir.

Rengin fısıltısı

Renk, aynı karede ikinci bir cümle kurabilir. Herkesin paltosu griyken bir şapka kırmızıdır. Kırmızı, konuşmadan işaret eder. İşaret bağırmadığı için zarif durur. Fakat kırmızı her yerdeyse işaret kaybolur. Kaybolan işaret, süs olur. Süs güzeldir, espri taşımaz.

Renk aynı zamanda duyguyu yumuşatır. Soğuk bir mavi oda, sıcak bir sarı lamba. İkisi yan yana gelince karakterin neden içeride oyalanmak istediği anlatılır. Bunu yazıya dökmek mümkün olsa da renk daha sessiz anlatır. Tek karenin dili bazen bir boya lekesine sığar.

Kalabalıkta hangisi seçilir

Sahnede çok kişi varsa siyah beyaz, yüzleri birbirinden ayırmakta zorlanabilir. Herkes aynı mürekkep yoğunluğundaysa kim konuşuyor belli olmaz. O zaman ya çizgiyi sadeleştirin ya da tek bir renkle bir kişiyi ayırın. Ayırmak, hedef göstermek değildir. Okurun gözüne yol vermektir.

Renkli kalabalıkta ise tehlike başkadır. Her palto ayrı bir renk olursa kare bir vitrine döner. Vitrinde her şey parlar, hiçbir şey seçilmez. İki ya da üç renk, bir sahne için genellikle yeter. Dördüncüyü ancak espri ondan doğuyorsa ekleyin.

Kâğıt, ekran ve çoğaltma

Siyah beyaz, mürekkep ve fotokopi ile daha az sürpriz yaşar. Çizdiğiniz leke, çoğaltınca da leke kalır. Renk, ekranda bir türlü, kâğıtta başka türlü durabilir. Turuncu ekranda bağırır, ucuz kâğıtta solar. Solan renk, işaret olmaktan çıkar.

Bunu bilmek, aracı küçümsemek değildir. Nereye basılacağını ya da nerede görüneceğini baştan düşünün. Yalnızca ekranda duracak bir çizgi, rengi daha rahat kullanır. Gazete köşesine gidecek çizgi, mürekkebin sadeliğine yaslanır. Araç, esprinin düşmanı değil, taşıyıcısıdır.

Hangisini ne zaman bırakmalı

Espri bir biçimde, bir yüzde, bir çelişkideyse siyah beyaz çoğu zaman yeter. Espri bir farkta ise, herkesin gri olduğu yerde tek bir sarıda ise renk işe yarar. İkisini birden aynı güçte kullanmak, iki kaptanın aynı dümeni çekmesine benzer. Biri yön versin, öteki desteklesin.

Karar veremiyorsanız önce siyah beyaz çizin. Espri orada duruyorsa renk sonra gelebilir, süs olarak. Espri orada durmuyorsa renk de onu icat etmez. Eksik olan sahnenin kendisidir. Sahneyi kurun, rengi sonra davet edin.

Sık sorulan sorular

Renkli çizmek daha mı ustalıklıdır? Hayır. Ustalık, espriyi taşıyan aracı seçmektir. Gereksiz renk, gereksiz çizgi kadar yorar.

Tek renk sayılır mı? Sayılır. Siyah beyazın üstüne tek bir kırmızı, üçüncü bir dil açar. O kırmızı her karede başka işe yaramazsa alışkanlık olur, işaret olmaktan çıkar.

Başlangıçta hangisi rahat? Birçok kişi için siyah beyaz daha rahattır. Çünkü karar azdır: çizgi var ya da yok. Renk, her leke için yeni bir karar ister. Karar çoğalınca espri gecikebilir.