Kişisel hikâyeyi genelleştirmek
Sahnede başınızdan geçen bir olayı, kimseyi teşhir etmeden dinleyicinin de kendini bulacağı hale nasıl getireceğiniz.
Kişisel hikâye sahnede güçlüdür çünkü yaşamıştır. Güç, bir tuzağa da dönüşür. Yaşanan şey fazla özel kalırsa salon dışarıda bekler. Fazla genel olursa da hikâye kimsesizleşir. İyi anlatı, ikisinin arasında durur. Sizin başınızdan geçmiştir, dinleyen de kendi kapısını hatırlar.
Özel olanı ayıklayın
İsim, açık adres, iş yerinin unvanı, bir yakının kolayca tanınacağı huy. Bunlar hikâyenin omurgası değildir. Omurga, yanlış kata çıkmak, iki kez özür dilemek, çayın şekersiz gelmesidir. Omurgayı bırakın, kimliği çıkarın. Çıkan kimlik, hikâyeyi zayıflatmaz. Hikâyeyi paylaşılır kılar.
Paylaşılmayan hikâye, salonda yalnızca bir kişiyi ilgilendirir. O kişi sizsiniz. Sizin ilginiz yetmez. Seyirci, kendi hayatından bir eşya görmek ister.
Ayrıntı genel olanı kurtarır
Genellemek, olayı boş bir öğüde çevirmek değildir. Herkes geç kalır demek, hikâye değildir. Asansörün düğmesine değil tabelasına basmak, hikâyedir. Bu ayrıntı özeldir ama birçok kişi benzer bir şaşkınlık yaşamıştır. Benzerlik, genellemenin ta kendisidir.
Beş dakikalık set tek bir böyle ayrıntıya sığar. İkinci bir özel anı eklemek, geneli yeniden daraltır. Daralan anlatı, yalnızca sizin arkadaş çevrenize konuşur.
Kimseyi sürüklemeyin
Hikâyede başka insanlar vardır. Onları sahnede sürüklemek, alkış için kolay bir yoldur. Kolay yol, ertesi gün ağır gelir. Yakınınız kendisini duysa utanacaksa o cümle sahnede de fazla özeldir.
Utanmayı ölçmenin basit bir yolu vardır. Hikâyeyi önce o kişiye anlatın, salona değil. Gülümseyerek dinliyorsa ayrıntı yerindedir. Susuyorsa bir huyu, bir cümleyi ya da bir bağı çıkarın. Çıkarılan bağ, espriyi öldürmeyebilir. Öldürüyorsa espri zaten o bağın üstüne kurulmuş demektir. O zaman başka bir hikâye seçin.
Ders çıkarmayın
Kişisel hikâye, sonunda bir hayat dersine bağlanırsa seyirci küçülür. Küçülen seyirci, gülüşü yarıda keser. Olanı anlatın, hükmü bırakın. Hüküm, seyircinin işi olsun.
Seti uzatmak bazen tam da bu hükümle başlar. Hikâye bitmiştir, siz anlamını anlatmaya devam edersiniz. Anlam, gülüşün içinde zaten vardır. Ayrıca söylenince solar.
Prova aynası
Ayna karşısında anlatırken içinizden birini düşünün. O kişi olayı bilmiyor. Hangi cümlede duraksıyor, hangi cümlede gülümsüyor. Duraksadığı yer, fazla özel olan yerdir. Oraya bir kelime ekleyin, ansiklopedi eklemeyin.
Gülümsediği yer, genelin tuttuğu yerdir. Onu koruyun. Korumak, aynı kelimeleri ezberlemek değildir. O ayrıntının sahnede de durmasını sağlamaktır.
Sık sorulan sorular
Tamamen uydurmak daha mı güvenli? Güvenli olabilir ama tatsız da olabilir. Yaşanmış bir omurga, uydurma süsle birleşince daha canlı durur. Tamamen boş bir uydurma, seyircinin kulağına karton gibi gelir.
Aile hikâyesi anlatılır mı? Anlatılır, aile de gülüyorsa. Gülmüyorsa sahne yanlış yerdir. Evde çözülmemiş bir gerilim, mikrofonla düzelmez.
Seyirci kendini bulamazsa ne olur? Nazikçe dinler, az güler. Az gülüş, hikâyeyi hemen çöpe atmak için yeterli sebep değildir. Bir ayrıntıyı daha ortak bir eşyaya bağlayıp yeniden deneyin.