Bilmece yazarken tuzak kelime

Bilmece yazmak, çözmekten başka bir kas ister. Çözerken ipucunu ararsınız. Yazarken ipucunu hem gizler hem de adil bırakırsınız. Adil olmayan tuzak, zekâyı değil, yazarın özel hafızasını ölçer. Bu rehber, tuzak kelimeyi o özel hafızadan çıkarıp ortak dile taşımak içindir.

Cevap önce gelsin

Önce cevabı yazın. Cevap herkesin bildiği bir eşya, bir hava hali, bir ev işi olsun. Cevap çok nadir bir kelimeyse bilmece bir sınav olur. Sınav, sohbeti böler. Bölünen sohbette kimse gülümseyerek düşünmez.

Cevabı yazdıktan sonra ona komşu bir kelime arayın. Komşu, ses olarak ya da anlam olarak yakın olsun. Yakınlık zoraki ise tuzak da zoraki durur. Zoraki tuzak, çözülünce bile tat vermez.

İki anlam yeter

İyi tuzak, kelimenin iki kapısı olmasıdır. Biri gündelik, biri biraz şaşırtıcı. Üçüncü kapıyı zorla açmak, bilmeceyi labirente çevirir. Labirent, yazarın gözünde güzel durabilir. Dinleyen, ikinci kapıda kalmak ister.

Eş sesli kelime bu kapının akrabasıdır. Espri kapıyı hemen açar. Bilmece kapıyı bir süre aralık tutar. Aralık, tamamen kapalı değildir. Tamamen kapalı kapı, adil bir oyun sayılmaz.

Dürüst ipucu

Çözen kişi, cevabı duyunca bunu görmüştüm diyebilmelidir. Diyemiyorsa ipucu yoktu, yalnızca sis vardı. Sis, yazarı zeki gösterebilir. Dinleyeni ise dışarıda bırakır. Dışarıda kalan kişi, bir sonraki bilmeceye girmek istemez.

İpucunu bir davranışa ya da bir yere bağlayın. Mutfak, yol, hava. Yer tanıdıksa kelime de tanıdık kalır. Tanıdık yer, cevabı bağırmaz. Yalnızca hangi rafta durduğunu fısıldar.

Kafiye tuzak olmasın

Kafiye kulağa hoş gelir ve bazen anlamın yerini çalar. Hoş ses uğruna yanlış bir yön gösteren kelime, haksız tuzaktır. Haksız tuzak, çözülünce itiraz doğurur. İtiraz, bilmece akşamının sevincini yer.

Bulmaca ile kelime avı da aynı adaleti ister. İpucu hem gizler hem gösterir. Göstermeyen ipucu, kâğıdı da sözü de kilitler.

Bir kulak daha

Kendi bilmecenizi kolay sanırsınız çünkü cevabı siz koydunuz. Bir başkasına sorun, siz ipucu vermeyin. İki dakika içinde hiç yol bulamıyorsa tuzak fazla özeldir. Özel kelimeyi daha yaygın bir kelimeyle değiştirin.

Bulunan cevap sizin cevabınız değilse sevinin. İkinci bir doğru kapı varsa bilmece henüz tek cevaba kapanmamıştır. Kapanması için bir kelimeyi daraltın. Daraltmak, yeni bir süs eklemek değildir. Fazla kapıyı kapatmaktır.

Sık sorulan sorular

Bilmece mutlaka kafiyeli mi olmalı? Hayır. Kafiye bir süs olabilir. Anlam yerindeyse dümdüz bir cümle de bilmece kurar. Anlam yoksa kafiye onu icat etmez.

Çocuklar için ayrı bir tuzak mı gerekir? Daha tanıdık eşyalar gerekir. Tuzak, utandırmak için değil, düşünmek için kurulur. Utandıran kelime, oyunu bırakır.

Cevabı hemen söylemek gerekir mi? Bir süre bekleyin, sonra söyleyin. Sonsuz beklemek, bilmeceyi inada çevirir. İnat, sohbetin işi değildir.